تفاوت لوکس و لومن ممکن است در نگاه اول کمی شبیه بنظر برسد اما آیا میدانستید دو لامپ با لومن یکسان میتوانند یک فضا را کاملاً متفاوت روشن کنند؟ دلیلش این است که لومن مقدار نور تولیدشده توسط لامپ را نشان میدهد، اما لوکس میزان نوری است که واقعاً روی سطح میتابد و قابل استفاده است.
این یعنی دو لامپ با لومن برابر، اگر فاصله یا زاویه تابششان متفاوت باشد، اثر روشنایی متفاوتی ایجاد میکنند. شناخت فرق لوکس و لومن به شما کمک میکند نور مناسب فضا را انتخاب کنید، مصرف انرژی را بهینه کنید و همچنین از روشنایی ناکافی یا بیش از حد جلوگیری کنید.
تفاوت لوکس و لومن از نظر تعریف
وقتی صحبت از روشنایی میشود، دو واژهی لوکس و لومن معمولاً بیشترین سؤال را برای کاربران ایجاد میکنند. این دو واحد هرچند به هم مرتبطاند، اما مفهومهای متفاوتی را اندازهگیری میکنند.
لومن مقدار نور تولیدشده توسط یک منبع نوری را نشان میدهد، در حالی که لوکس میزان نوری است که روی یک سطح میتابد. به همین دلیل ممکن است دو لامپ با لومن یکسان، در شرایط مختلف مقدار لوکس متفاوتی ایجاد کنند.
لوکس چیست؟
لوکس واحد سنجش شدت روشنایی روی یک سطح است. یعنی مشخص میکند چه مقدار نور به صورت موثر روی یک متر مربع از یک فضا میتابد. برای نمونه، میز کار به شدت نور بیشتری (لوکس بالاتر) نسبت به یک اتاق نشیمن نیاز دارد، چون فعالیت های دقیقتری روی آن انجام میشود.
بنابراین لوکس بیشتر درباره کیفیت و نتیجه نهایی نور در یک محیط صحبت میکند، نه مقدار نور تولید شده. هرچه نور به سطح نزدیکتر باشد یا بازتاب بهتری داشته باشد، مقدار لوکس نیز افزایش پیدا میکند.
لومن چیست؟
لومن واحد اندازهگیری شار نوی یا کل نور خروجی از یک منبع نوری است. به زبان ساده، لومن نشان میدهد یک لامپ چقدر نور تولید میکند، بدون توجه به اینکه این نور در نهایت روی چه سطحی و با چه شدتی میتابد.
مثلاً وقتی روی بستهبندی لامپ نوشته شده 1200 لومن، یعنی لامپ همین مقدار نور را به صورت کلی تولید میکند. مقدار لومن برای مقایسه لامپ ها بسیار کاربردی است، چون نشان میدهد کدام محصول روشنایی بیشتری تولید میکند، اما تعیین نمیکند این نور در فضا چگونه پخش میشود.
فرق لوکس و لومن از نظر کاربرد
کاربرد لوکس و لومن در دنیای روشنایی با وجود ارتباط نزدیک، کاملاً متفاوت است. لومن برای انتخاب توان نوری یک لامپ یا چراغ به کار میرود و کمک میکند بدانیم منبع نور چقدر روشنایی تولید میکند.
اما لوکس برای طراحی روشنایی فضاها استفاده میشود و نشان میدهد نور تولیدشده در عمل چقدر مفید و مؤثر روی سطح مینشیند. بنابراین، هنگام خرید لامپ معمولاً به لومن توجه میشود، اما هنگام تعیین روشنایی استاندارد یک محیط، مانند اتاق کار، فروشگاه یا انبار، از لوکس استفاده میشود.
اهمیت و کاربرد لوکس
لوکس زمانی اهمیت پیدا میکند که بخواهیم میزان روشنایی یک محیط را مطابق استاندارد یا نیاز فعالیت ها تنظیم کنیم. برای مثال، فضاهایی مانند اتاق مطالعه، آشپزخانه، کارگاه یا محیط های اداری به لوکس بیشتری نیاز دارند تا دید کافی برای انجام کارهای دقیق فراهم شود.
طراحان روشنایی با اندازهگیری لوکس مشخص میکنند آیا نور محیط کافی است یا باید چراغ های بیشتری اضافه شود. در نتیجه، لوکس بیشتر برای سنجش «کیفیت روشنایی روی سطح» کاربرد دارد، نه فقط مقدار نور تولیدشده.
اهمیت و کاربرد لومن
لومن زمانی اهمیت دارد که بخواهیم بین لامپ ها یا چراغ های مختلف مقایسه انجام دهیم و بدانیم کدام گزینه نور بیشتری تولید میکند. بهعنوان مثال، هنگام خرید لامپ ال ای دی، تعداد لومن مشخص میکند روشنایی لامپ چقدر است و آیا جوابگوی فضا هست یا نه.
لومن به کاربران کمک میکند درک درستی از نور خروجی یک محصول داشته باشند و بتوانند بهترین انتخاب را نسبت به متراژ و نوع استفاده فضای خود انجام دهند. در نتیجه، لومن یک معیار اصلی برای خرید لامپ و انتخاب سطح روشنایی اولیه محسوب میشود.
تفاوت لومن و لوکس از نظر سنجش و نحوه اندازه گیری
برای سنجش روشنایی و شناخت تفاوت لوکس و لومن باید بدانیم که، لومن و لوکس هرکدام روش اندازهگیری مخصوص خود را دارند و به همین دلیل در عمل کاربردهای متفاوتی پیدا میکنند.
لومن مقدار کل نور تولیدشده توسط منبع نور را اندازه میگیرد، در حالی که لوکس نشان میدهد این نور در محیط چگونه پخش شده و چه میزان آن نور به سطح میرسد. فرق لوکس با لومن در روش اندازهگیری آنها باعث میشود لومن معیار انتخاب لامپ و لوکس معیار طراحی روشنایی فضاها باشد.
نحوه اندازه گیری لوکس (شدت روشنایی)
برای اندازهگیری لوکس از دستگاهی به نام «لوکسمتر» استفاده میشود. این ابزار نور فرودی روی سطح را دریافت میکند و مقدار شدت روشنایی را بر حسب لوکس نمایش میدهد.
اندازهگیری لوکس همیشه روی سطح انجام میشود و عوامل مختلفی مانند فاصله منبع نور، زاویه تابش، ارتفاع نصب چراغ و میزان بازتاب محیط روی آن تأثیر میگذارند. به همین دلیل هنگام طراحی روشنایی فضاها، لوکسمتر در نقاط مختلف قرار میگیرد تا مطمئن شویم شدت نور در بخش های مختلف محیط کافی و یکنواخت است.
نحوه اندازه گیری لومن (شار نوری)
اندازهگیری لومن معمولاً در محیط های کنترلشده انجام میشود و نیاز به تجهیزات تخصصی دارد. برای این کار از دستگاهی به نام «کره یکپارچهساز» یا Integrating Sphere استفاده میکنند که نور خروجی لامپ را از تمام جهات دریافت و مقدار کل نور تولیدشده را محاسبه میکند.
نتیجه این اندازهگیری، مقدار لومن یا شار نوری است که روی بستهبندی لامپ ها درج میشود. تفاوت لوکس و لومن در این است که لومن برخلاف لوکس به محیط یا فاصلهی لامپ از سطح وابسته نیست و تنها میزان نور تولیدشده توسط منبع نوری را نشان میدهد.
تفاوت لوکس و لومن از نظر زمان استفاده
زمان استفاده از لوکس یا لومن به هدف کاربر بستگی دارد. زمانی که قصد خرید لامپ یا مقایسه روشنایی محصولات مختلف را دارید، لومن معیار اصلی است؛ چون در همان لحظه میخواهید بدانید یک لامپ چقدر نور تولید میکند.
اما وقتی لامپ ها نصب شدند و هدف بررسی میزان نوردهی واقعی فضاست، زمان استفاده از لوکس فرا میرسد. در این مرحله سنجش لوکس کمک میکند بفهمیم آیا نور در نقاط مختلف فضا به اندازه کافی رسیده یا نیاز به تغییر چیدمان یا افزایش تعداد چراغ ها وجود دارد.
بهطور خلاصه، فرق لوکس و لومن از نظر زمان استفاده در این است که لومن قبل از نصب و در زمان انتخاب محصول کاربرد دارد و لوکس بعد از نصب و برای ارزیابی روشنایی محیط استفاده میشود.
ارتباط بین لوکس و لومن
لوکس و لومن با وجود اینکه دو مفهوم جداگانهاند، ارتباط مستقیم و مهمی با یکدیگر دارند. همانطور که گفتیم لومن نشاندهنده مقدار کلی نور تولیدشده است و لوکس بیان میکند این نور چگونه روی یک سطح توزیع شده و در نهایت چه میزان از آن قابل استفاده است.
در واقع، لوکس نتیجهی لومن است؛ یعنی هرچه یک منبع نوری لومن بیشتری تولید کند یا نور آن بهتر روی یک سطح متمرکز شود، مقدار لوکس افزایش مییابد. اما اگر نور در یک فضای بزرگ پخش شود یا فاصله چراغ زیاد باشد، حتی با لومن بالا هم ممکن است لوکس کم به دست بیاید. بنابراین این دو واحد مکمل هم هستند: لومن برای سنجش نور تولیدشده و لوکس برای سنجش نور موثر روی سطح است.
جمع بندی | تفاوت لوکس با لومن
لوکس و لومن هر دو از مهمترین مفاهیم در حوزه روشنایی هستند اما هرکدام کاربرد و نقش متفاوتی دارند. لومن مقدار کل نوری را که یک لامپ تولید میکند نشان میدهد و به همین دلیل هنگام خرید یا مقایسه محصولات روشنایی، معیار اصلی انتخاب است. در مقابل، لوکس میزان نوری را که در نهایت روی یک سطح میتابد اندازهگیری میکند و برای ارزیابی کیفیت روشنایی محیط پس از نصب چراغ ها به کار میرود.
شناخت تفاوت لوکس و لومن کمک میکند کاربران بتوانند هم لامپ مناسب تری انتخاب کنند و هم مطمئن شوند نور تولیدشده در فضا بهطور مؤثر و متناسب با نیاز محیط پخش شده است.لومن و لوکس دو بخش مکمل از یک موضوعاند، یکی برای سنجش نور خروجی و دیگری برای بررسی روشنایی واقعی در محیط.
سوالات متداول
بهطور مستقیم نمیتوان گفت هر لومن چند لوکس است؛ چون لوکس فقط به مقدار نور تولیدشده (لومن) وابسته نیست، بلکه به مساحت سطحی که نور روی آن پخش میشود هم بستگی دارد. رابطهی این دو به این شکل است:
1 لوکس = 1 لومن روی 1 متر مربع سطح.
بنابراین اگر همان 1 لومن روی سطح بزرگتری پخش شود، مقدار لوکس کاهش پیدا میکند. مثلاً 100 لومن اگر روی 1 متر مربع بتابد، 100 لوکس ایجاد میکند، اما اگر همین 100 لومن روی 5 متر مربع پخش شود، مقدار لوکس به 20 میرسد. بنابراین لوکس به شرایط محیط و میزان پخش نور وابسته است و مقدار ثابت و مشخصی برای هر لومن وجود ندارد.
نه الزاماً. ممکن است لامپ لومن بالا داشته باشد، اما اگر پخش نور آن مناسب نباشد یا در ارتفاع نامناسب نصب شود، لوکس کافی ایجاد نمیکند. کیفیت پخش نور و نوع طراحی چراغ تأثیر زیادی روی نتیجه نهایی دارد.
برای خرید لامپ، لومن اهمیت بیشتری دارد چون باید بدانید لامپ چقدر نور تولید میکند. اما اگر قصد دارید روشنایی یک اتاق مثل مطالعه یا آشپزخانه را دقیق بررسی کنید، مقدار لوکس اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نه لزوماً. در لامپ های ال ای دی ممکن است یک محصول با مصرف برق کمتر، لومن بیشتری تولید کند. راندمان نوری (لومن بر وات) تعیین میکند چقدر نور از هر وات انرژی تولید میشود.